قسمت هشتم
مریم و آرمان برای بررسی نتیجه آزمایش اسپرم به مطب آمده بودند.
نتیجه آزمایش را با هم مرور کردیم. خوشبختانه آزمایش اسپرم آرمان در محدوده طبیعی و قابل قبول بود.
مریم با لبخند گفت:
«پس یعنی همه چیز خوب است؟»
لبخندی زدم و پاسخ دادم:
«تا اینجا اطلاعات ارزشمندی به دست آوردهایم، اما هنوز یک قطعه مهم از پازل باقی مانده است.»
مریم با تعجب پرسید:
«چه قطعهای؟»
گفتم:
«باید مطمئن شویم مسیر رسیدن اسپرم به تخمک باز است. برای همین، انجام عکس رنگی رحم یا HSG را توصیه میکنم.»
ناگهان لبخند از روی صورت مریم محو شد.
آرمان با نگرانی پرسید:
«چی شده؟»
مریم آرام گفت:
«راستش از همین آزمایش میترسم… یکی از دوستانم گفت دردش غیرقابل تحمل است. یکی دیگر گفت ممکن است باعث عفونت شود. در اینترنت هم نوشته بودند شاید به رحم آسیب بزند. هرچه بیشتر خواندم، بیشتر ترسیدم.»
لبخند زدم و گفتم:
«درباره HSG باورهای نادرست زیادی وجود دارد. بیایید ببینیم واقعیت چیست.»
عکس رنگی رحم (HSG) چیست؟
هیستروسالپنگوگرافی (Hysterosalpingography) یا HSG نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که برای بررسی شکل حفره رحم و باز بودن لولههای رحمی انجام میشود.
در این روش، مقدار کمی ماده حاجب از طریق دهانه رحم وارد رحم میشود. اگر لولههای رحمی باز باشند، ماده از آنها عبور کرده و وارد حفره شکم میشود. این مسیر در تصاویر رادیولوژی قابل مشاهده است.
به زبان ساده، HSG به پزشک نشان میدهد که آیا مسیر رسیدن اسپرم به تخمک باز است یا خیر.
چرا انجام HSG اهمیت دارد؟
برای وقوع بارداری، تنها وجود تخمک و اسپرم کافی نیست.
اسپرم باید بتواند از رحم وارد لوله رحمی شود، به تخمک برسد و لقاح انجام شود. اگر یکی یا هر دو لوله رحمی مسدود باشند، احتمال بارداری طبیعی کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل، بررسی باز بودن لولههای رحمی یکی از مهمترین مراحل ارزیابی ناباروری محسوب میشود.
پزشک در چه شرایطی HSG را توصیه میکند؟
ممکن است پزشک در شرایط زیر انجام HSG را پیشنهاد کند:
- ناباروری پس از ۱۲ ماه تلاش برای بارداری (یا ۶ ماه در زنان ۳۵ سال و بالاتر)
- سابقه عفونت لگنی
- سابقه جراحی لگن یا شکم
- شک به انسداد لولههای رحمی
- بررسی برخی ناهنجاریهای مادرزادی رحم
- ارزیابی برخی از موارد سقط مکرر
عکس رنگی رحم چگونه انجام میشود؟
برخلاف تصور بسیاری از افراد، HSG یک عمل جراحی نیست و معمولاً بهصورت سرپایی انجام میشود.
مراحل انجام آن عبارتاند از:
- روی تخت رادیولوژی دراز میکشید.
- پزشک اسپکولوم را مانند معاینه زنان داخل واژن قرار میدهد.
- یک کاتتر باریک از دهانه رحم عبور داده میشود.
- ماده حاجب بهآرامی وارد رحم میشود.
- همزمان چند تصویر با اشعه ایکس گرفته میشود.
کل این فرایند معمولاً ۵ تا ۱۰ دقیقه طول میکشد.
بهترین زمان انجام HSG چه موقع است؟
بهترین زمان انجام این آزمایش معمولاً بین روزهای ۷ تا ۱۰ سیکل قاعدگی، یعنی پس از پایان خونریزی و قبل از تخمکگذاری است.
در این زمان:
- احتمال بارداری بسیار کم است.
- دید بهتری از رحم و لولههای رحمی به دست میآید.
- خطر انجام آزمایش در بارداری ناخواسته وجود ندارد.
آیا HSG درد دارد؟
این رایجترین سؤال بیماران است.
پاسخ این است که شدت درد در افراد مختلف متفاوت است.
بیشتر خانمها هنگام تزریق ماده حاجب، احساس گرفتگی یا درد خفیف تا متوسط، مشابه درد قاعدگی، را تجربه میکنند. این ناراحتی معمولاً فقط چند دقیقه طول میکشد.
اگر یکی از لولههای رحمی دچار انسداد باشد، ممکن است درد بیشتری احساس شود، اما این درد نیز معمولاً کوتاهمدت است.
برای کاهش ناراحتی، بسیاری از پزشکان توصیه میکنند حدود یک ساعت قبل از انجام آزمایش، در صورت نداشتن منع مصرف، از مسکنهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن استفاده شود.
آیا برای انجام HSG بیهوشی لازم است؟
خیر.
در اغلب موارد، HSG بدون بیهوشی و بهصورت سرپایی انجام میشود و بیمار بلافاصله پس از پایان آزمایش میتواند به منزل بازگردد.
آیا HSG خطرناک است؟
خوشبختانه عوارض جدی این آزمایش بسیار نادر هستند.
عوارض خفیف و موقتی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- لکهبینی خفیف
- درد مختصر شبیه درد قاعدگی
- خروج مقدار کمی از ماده حاجب
در موارد نادر، ممکن است عفونت لگنی یا واکنش آلرژیک به ماده حاجب ایجاد شود.
در چه شرایطی باید با پزشک تماس بگیرید؟
اگر پس از انجام HSG هر یک از علائم زیر را داشتید، لازم است سریعاً با پزشک خود تماس بگیرید:
- تب
- درد شدید و رو به افزایش
- ترشحات بدبو
- خونریزی شدید
آیا بعد از HSG احتمال بارداری بیشتر میشود؟
این سؤال یکی از رایجترین پرسشهای زوجهاست.
برخی مطالعات نشان دادهاند که در چند ماه نخست پس از انجام HSG، بهویژه زمانی که از ماده حاجب روغنی استفاده میشود، احتمال بارداری ممکن است تا حدی افزایش پیدا کند.
البته این موضوع در همه افراد رخ نمیدهد و HSG بهخودیخود یک روش درمان ناباروری محسوب نمیشود. نقش اصلی این آزمایش، تشخیص وضعیت رحم و لولههای رحمی است.
مریم بعد از شنیدن توضیحات چه گفت؟
وقتی صحبتها تمام شد، مریم با آرامش بیشتری گفت:
«فکر میکردم قرار است یک عمل سخت و دردناک انجام دهم؛ اما حالا میدانم بیشتر ترس من از چیزهایی بود که در فضای مجازی شنیده بودم.»
لبخند زدم و گفتم:
«دانستن واقعیت، معمولاً از خود آزمایش آرامشبخشتر است.»
جمعبندی
عکس رنگی رحم (HSG) یکی از مهمترین و پرکاربردترین آزمایشها در بررسی ناباروری است که به پزشک کمک میکند وضعیت حفره رحم و باز بودن لولههای رحمی را ارزیابی کند.
اگرچه بسیاری از خانمها پیش از انجام این آزمایش نگران درد یا عوارض آن هستند، اما HSG معمولاً روشی کوتاه، سرپایی و قابل تحمل است و عوارض جدی آن بهندرت رخ میدهد.
اگر پزشک انجام این آزمایش را توصیه کرده است، بهتر است نگرانیهای خود را با او در میان بگذارید و اطلاعات را از منابع معتبر دریافت کنید، نه از تجربههای پراکنده دیگران.
سوالات متداول
آیا عکس رنگی رحم درد زیادی دارد؟
در بیشتر افراد، درد خفیف تا متوسط و مشابه درد قاعدگی است و تنها چند دقیقه طول میکشد.
انجام HSG چقدر زمان میبرد؟
معمولاً بین ۵ تا ۱۰ دقیقه.
آیا برای HSG نیاز به بیهوشی وجود دارد؟
خیر. این آزمایش معمولاً بدون بیهوشی و بهصورت سرپایی انجام میشود.
آیا بعد از HSG احتمال بارداری افزایش پیدا میکند؟
در برخی مطالعات، بهویژه پس از استفاده از ماده حاجب روغنی، افزایش مختصری در احتمال بارداری طی چند ماه نخست گزارش شده است؛ اما HSG یک روش درمانی محسوب نمیشود.
بهترین زمان انجام HSG چه روزی از سیکل قاعدگی است؟
معمولاً بین روزهای ۷ تا ۱۰ سیکل قاعدگی، پس از پایان خونریزی و پیش از تخمکگذاری.
